Zaman çizelgesi

Siyasî ve toplumsal olaylar

Kültür-sanat olayları

Türkçe eğitimi

Türkçe basın ve yayın

Dinî olaylar ve gelişmeler

Şark-ı (Doğu) Rumeli Dönemi (1878-1885)

Prenslik (Knezlik) Dönemi (1878-1908)

  • 1877–1878 – Osmanlı-Rus Savaşı sırasında, sayıları kesin olarak bilinmeyen Türk ve Müslüman nüfus, savaş bölgesini ve Bulgar topraklarını terk etti.
  • 1878–1913 – Tahmini verilere göre yaklaşık 350.000 Türk ve Müslüman, Bulgaristan’dan göç etti.
  • 1896 – Vidin’de “Şefkat” Kıraathanesi kuruldu.
  • 1905 – Dobriç’te (Hacıoğlu Pazarcık) Terakkî Kıraathanesi kuruldu.

Krallık (Çarlık) Dönemi (1908-1944)

  • 08.12.1910 – Bulgaristan Müslümanları Başmüftülüğü resmen kuruldu.
  • 26.07.1919 – Bulgaristan Müslümanlarının dinî teşkilâtını düzenleyen yeni tüzük yürürlüğe girdi ve Başmüftülük yapısı yeniden düzenlendi.
  • 18.10.1925 – Bulgaristan ile Türkiye arasında Dostluk Antlaşması imzalandı. Antlaşmaya eklenen bir sözleşme ile Türk ve Bulgar vatandaşlarının serbest göç etme hakkı düzenlendi.
  • 1934 – 19 Mayıs 1934 darbesinin ardından “Zveno” Siyasi Çevresi milliyetçi bir iktidar kurdu.
    • Binden fazla Türkçe yer adlarının isimleri değiştirildi,
    • Türk kültür kuruluşları kapatıldı,
    • Türk okullarının sayısı sınırlandırıldı
    • Türk basını sınırlandırıldı.
    • “Turan” Cemiyeti kapatıldı.

Birinci Halk İdaresi Dönemi (1944-1970)

  • 1945 – Georgi Dimitrov, Türklere karşı “ihtiyatlı davranılması” gerektiği yönünde uyarıda bulundu.
  • 1945–1949 – Türk basını yeniden yayımlanmaya başladı, Türk okullarının sayısı artırıldı, Sovyet anlayışına uygun anaokulları ve halk kültürevleri (okuma evleri) açıldı. Dinî faaliyetler devlet denetimine alındı.
  • 1947 – Dimitrov Anayasası kabul edildi.
    • Anayasa, Türkleri “millî azınlık” olarak tanıdı.
    • Türklere ana dillerinde eğitim görme hakkı tanındı.
    • Türklere kendi dillerinde kültürel faaliyet yürütme hakkı tanıdı.
    • Türk öğrencilerin üniversitelere ayrıcalıklı olarak kabul edilmeleri sağlandı.
  • 04.01.1948 – Georgi Dimitrov, Türkiye sınırındaki Türk nüfusunu ulusal güvenlik açısından “bir çıban (tehlike)” olarak nitelendirdi.
  • 18.08.1949 – Bulgaristan Komünist Partisi (BKP) Merkez Komitesi Politbürosu, sınır bölgelerinde yaşayan Türklerin göç etmesine izin verdi.
  • Kasım 1949 – Varna’da “Sabahattin Ali” Kıraathanesi kuruldu.
  • 1950–1951 – Yaklaşık 150.000 Türkün Bulgaristan’dan ayrıldığı büyük göç dalgası yaşandı.
  • 26.04.1951 – Politbüro, Bulgaristan’daki Türkleri “sosyalizmin aktif kurucuları” hâline getirmek amacıyla teşvik edilmesine karar verdi. Sonraki yıllarda Türk azınlığının kültürel özerkliği desteklendi.
  • 13.02.1952 – Şumen’de (Şumnu) Devlet Türk Estrat Tiyatrosu açıldı.
  • 1952 – Haskovo’da (Hasköy) Devlet Türk Estrat Tiyatrosu açıldı.
  • 1954 – Sofya Üniversitesi bünyesinde Türk Filolojisi Kürsüsü kuruldu.
  • 1956 – Sovyet modelini izleyen Nisan Plenumu, Bulgaristan’da Stalinizmden kopuşu ilan ederek Todor Jivkov’un iktidarını pekiştiren sürecin önünü açtı. Aynı dönemde azınlıkların asimilasyonuna yönelik politikalara yönelindi.
  • Ekim 1958 – BKP Merkez Komitesi, ülkedeki Türkler arasında görülen “milliyetçilik ve dinî fanatizm belirtileriyle mücadele” edilmesine ilişkin karar aldı.
  • 1959 – Müslüman çocukların tıbbi yetkisi bulunmayan kişiler tarafından sünnet edilmesi suç kapsamına alındı.
  • 1959 – Müslüman kadınlarını feracesizleştirme kampanyası.
  • 1960’lı yılların başı – Camilere gitme ve dinî bayramların kutlanması üzerindeki baskılar artırıldı.
  • 25.11.1960 – Pıravadı’daki (Provadia) İstikbal Kıraathanesi kasabadaki “Aleko Konstantinov” Kıraathanesi ile birleştirilerek fiilen kapatılıyor.
  • 1961 – BKP Merkez Komitesi, anaokulları, okullar ve orduda Türklerin Pomaklardan, Tatarlardan ve Romanlardan ayrı tutulmasını emretti. Sofya Üniversitesindeki Türk Filolojisi Kürsüsü, Şarkiyat (Oryantalistik) Kürsüsü adını aldı; daha sonra adı Doğu Dilleri Kürsüsü olarak değiştirildi.
  • 05.04.1962 – Politbüro, yerel yönetimlere Pomakların Türk köylerine yerleşmelerine izin verilmemesi talimatını verdi. Aynı zamanda Pomakların isimlerinin örgütlü biçimde değiştirilmesi konusu gündeme getirildi.
  • 1964 – Anton Donçev’in “Vreme Razdelno” (Ayrılık Zamanı) adlı romanı yayımlandı.
  • 1960’lı yılların ortaları – Devletin Türk nüfusuna yönelik politikalarında göreceli bir yumuşama yaşandı. Türkçe radyo yayınları sürdürüldü ve Bulgaristan Komünist Partisi (BKP) ile devlet kurumlarında Türklerin sembolik düzeyde temsil edilmesine önem verildi.
  • 1962 – Varna’daki “Sabahattin Ali” Kıraathanesi şehirdeki “Peyo Yavorov” Kıraathanesiyle birleşirilerek fiilen kapatıldı.
  • Mart 1968 – Bulgaristan ile Türkiye arasında, Bulgaristan’daki Türklerin göçünü düzenleyen 10 yıllık Göç Anlaşması imzalandı.
  • 1969 – BKP Politbürosu, Türklerin Bulgar halkına “kaynaştırılması (bütünleştirilmesi)” konusunu görüştü. Politbüro üyesi Penço Kubadinski, karma evliliklerin teşvik edilmesi çağrısında bulundu.

İkinci Halk İdaresi Dönemi (1971-1989)

  • 1971 – Yeni Jivkov Anayasası, “millî azınlık” kavramını kaldırarak bunun yerine “Bulgar kökenli olmayan vatandaşlar” ifadesini getirdi. Bu vatandaşlara ana dillerini öğrenme hakkı tanındı. Aynı dönemde Bulgaristan, Sovyetler Birliği’nin Brejnev Doktrini doğrultusunda tek ve birleşik sosyalist ulus anlayışını benimsedi.
  • 1973–1974 öğretim yılı – Okullardaki öğretim programlarından ana dil eğitimi çıkarıldı.
  • Şubat 1974 – BKP Merkez Komitesi, dinî uygulamaların sınırlandırılmasına ve bütün vatandaşlar için ortak sosyalist bir “bayram sistemi” oluşturulmasına karar verdi.
  • 1975 – Türk tiyatroları kapatıldı ve Türk millî kültürünün kurumsal gelişimi sona erdirildi.
  • 1978 – Sofya Üniversitesindeki Doğu Dilleri Kürsüsü, geçici olarak öğrenci kabulünü durdurdu.
  • Aynı yıl, Türkiye ile Bulgaristan arasındaki 10 yıllık göç anlaşmasının süresi doldu. Anlaşmanın yürürlükte kaldığı on yıl içinde yaklaşık 114.000 Türk, Bulgaristan’dan Türkiye’ye göç etti.
  • 1980’li yılların başı – Müslümanların dinî törenleri ve geleneksel kıyafetleri üzerindeki baskılar artırıldı. Yeni cami inşaatları yasaklandı.
  • 1982–1984 – Yaklaşık 50.000 Türk, çoğu zaman bireysel baskılar sonucunda Bulgar isimleri almak zorunda kaldı.
  • 1984 yılının ilk yarısı – Kamusal alanlarda Türkçe konuşulması yasaklandı.
  • 1984 – Şumnu (Şumen) Devlet Türk Estrat Tiyatrosunun faaliyetlerine son verildi.
  • 10.12.1984 – Devlet Güvenliği Teşkilatına (DS), Bulgaristan Türklerinin isim değiştirme kampanyasını destekleme talimatı verildi.
  • 24.12.1984 – 14.01.1985 – Kırcaali, Hasköy (Haskovo), Filibe (Plovdiv), Pazarcık (Pazardjik), Silistre, Eski Zağra (Stara Zagora) ve Blagoevgrad illerinde 310.000 kişinin adı zorla değiştirildi. İsim değiştirme esnasında onlarca Türk şehit düştü.
  • 17–18.01.1985 – Kotel ilçesine bağlı Yablanovo (Alvanlar) köyünün sakinleri, sembolik olarak bağımsızlıklarını ilan etti.
  • 18.01.1985 – Georgi Atanasov’un BKP Merkez Komitesine sunduğu raporda, büyük olasılıkla ilk kez “Yeniden Doğuş Süreci” (Vızroditelen Protses / Възродителен процес) terimi kullanıldı.
  • Şubat 1985 – Türklerin isimlerinin değiştirilmesine yönelik kampanya resmen sona erdi.
  • 09.03.1985 – Bulgaristan Türk Millî Kurtuluş Hareketi tarafından düzenlenen saldırılarda;
    • Burgaz–Sofya trenine, Bunovo İstasyonu yakınlarında bombalı saldırı gerçekleştirildi ve 7 kişi hayatını kaybetti.
    • Aynı gün Sliven’deki “Sliven” Otelinin giriş salonunda bomba patladı.
    • Varna yakınlarındaki Drujba Plajında planlanan saldırı ise başarısız oldu.
  • 1985–1989 – Devlet Güvenliği (DS), Bulgaristan’da faaliyet gösterdiği belirtilen 42 yasa dışı terör örgütünü ortaya çıkardığını açıkladı. Daha sonraki yıllarda, tutuklanan ve mahkûm edilen kişilerin önemli bir bölümünün Devlet Güvenliği ile bağlantılı ajanlar olduğu ortaya çıktı.
  • 1987 – Anton Donçev’in “Vreme Razdelno” (Ayrılık Zamanı) romanının yüksek bütçeli sinema uyarlaması gösterime girdi. Hükûmet, işçilerden öğrencilere kadar toplumun her kesimini filmi izlemeye teşvik etti.
  • Kasım 1988 – Bulgaristan İnsan Haklarını Koruma Demokratik Birliği kuruldu.
  • Mart–Nisan 1989 – Bulgaristan Türkleri tarafından ülke genelinde açlık grevleri ve protesto gösterileri düzenlendi.
  • 09–17.05.1989 – Devlet Güvenliği (DS), Demokratik Birliğin önde gelen liderlerini Bulgaristan’dan sınır dışı etti.
  • 20.05.1989 – Şumen (Şumnu) iline bağlı Pristoe (Yusufhanlar) köyünde ilk kitlesel miting düzenlendi.
  • 24.05.1989 – Ülke genelinde yaklaşık 100 kişinin katıldığı açlık grevi başlatıldı. Ay sonuna kadar protestolar Kuzeydoğu Bulgaristan’ın büyük bölümüne ve daha sonra Rodop bölgesine yayıldı. Farklı kaynaklara göre olaylarda 7 ila 10 kişi yaşamını yitirdi.
  • 29.05.1989 – Todor Jivkov, devlet televizyonundan yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında, Türkiye’yi “orada yaşamak isteyen herkesi kabul etmeye” çağırdı. Aynı günlerde Bulgaristan’da hükûmeti destekleyen kitlesel gösteriler düzenlendi.
  • 03.06.1989 – Türkiye sınırı açtı.
  • 21.08.1989 – Türkiye sınırı kapattı. Yaklaşık 360.000 kişi Türkiye’ye göç etti. Yaklaşık daha 400.000 kişi ise pasaport başvurusunda bulunmuştu.
  • 10.11.1989 – Bulgaristan Komünist Partisi içindeki parti darbesi sonucunda Todor Jivkov görevden uzaklaştırıldı.
  • 29.12.1989 – BKP’nin ve Bulgaristan’ın yeni yönetimi sözümona “Soya Dönüş” olarak adlandırılan, isim değiştirme kampanyasından vazgeçti. “Büyük Gezi” (Голямата екскурзия) olarak adlandırılan 1989 kitlesel göçünün sorumluluğunu Todor Jivkov’a yükledi.

Demokratik İdareye Geçiş Dönemi (1990 – 2007)

  • 04.01.1990 – Hak ve Özgürlükler Hareketi partisi kuruldu.
  • 1990 – Müslümanların isimleri iade edildi ve dinî hayat üzerindeki kısıtlamalar kaldırılmaya başlandı.
  • 1990 yılının sonuna kadar – Türkiye’ye göç etmiş yaklaşık 150.000 kişi Bulgaristan’a geri döndü.
  • 11.02.1991 – “Hak ve Özgürlük” gazetesinin ilk sayısı çıktı.
  • 1991 – Bazı milletvekilleri, HÖH’ün “etnik bir parti” olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi tarafından yasaklanması talebinde bulundu.
  • 13.07.1991 – Yeni demokratik Anayasa kabul edildi. Yeni anayasada, anadilde eğitim, anadilin serbest kullanımı, din ve basın özgürlüğü hükümleri yer aldı.
  • 1991 – “Yeniden Doğuş Süreci” ve “Büyük Gezi” ile ilgili sorumluların belirlenmesine yönelik yargı süreci başlatıldı. HÖH, Demokratik Güçler Birliği (SDS) hükûmetinde iki bakanlık görevi elde etti.
  • 1992 – Anayasa Mahkemesi, HÖH’ün faaliyetlerinin anayasal ve yasal olduğuna karar verdi. HÖH’ün güvenoyu oylamasında hükûmete karşı oy kullanmasının ardından SDS hükûmeti düştü. Daha sonra, HÖH’ün desteğiyle Lyuben Berov başkanlığında bir uzmanlar hükûmeti kuruldu (1992–1994).
  • 1992 – Povadya’daki (Pıravadı) İstikbal Halk Kültürevi, kasabadaki “Aleko Konstantinov” Birleşik Halk Kültürevi’nden ayrılıp yeniden faaliyete geçti.
  • 1992 – Deliorman Edebiyat Derneği kuruldu.
  • 15.05.1993 – Varna Türk Kültür Derneği kuruldu.
  • 25.06.1993 – Kırcaali’de “Ömer Lütfi” Halk Kültürevi faaliyete geçti.
  • 01.03.1993 – Bulgaristan Ulusal Radyosu (BNR), Türk nüfusun yoğun olarak yaşadığı bölgeler için Türkçe radyo yayınlarını yeniden başlattı.
  • 30.10.1997 – Ruse’de (Rusçuk) “Güneş” Türkiye ile Kültürel İlişkiler Derneği kuruldu
  • 24.12.1998 – “Hak ve Özgürlük” gazetesi yayınını durdurdu.
  • 1999 – Sofya’da “21. Yüzyıl Türk Kültür Merkezi” kuruldu.
  • 08.12.1999 – Burgaz’da Recep Küpçü Türk Kültür Merkezi kuruldu.
  • 2000 – Dobriç’te (Hacıoğlu Pazarcık) Dobruca Türk Kültür Derneği kuruldu.
  • 2000 – Bulgaristan Ulusal Televizyonunda (BNT) hafta arası her gün öğleden sonra 10 dakikalık Türkçe haber bülteni yayınlanmaya başladı.
  • 2001 – HÖH, II. Simeon Ulusal Hareketi (NDSV) ile koalisyon kurdu ve hükûmette iki bakanlık elde etti.
  • 21.03.2002 – Dulovo’da (Akkadınlar) Türk-Alevî Kültür ve Yardımlaşma Derneği kuruldu.
  • 26.03.2002 – Razgrad’ta (Hezargrad) CEM Derneği kuruldu.
  • 06.06.2003 – Bakanlar Kurulu’nun kararıyla Kırcaali’de “Kadriye Lâtifova” ve Razgrad’ta “Nâzım Hikmet” Devlet Müzik ve Drama Tiyatroları kuruldu.
  • 28.01.2004 – Dolni Çiflik’te (Aşağı Çiftlik) Barış Halk Kültürevi kuruldu.
  • 2005 – Milliyetçi çizgideki Ataka Partisi kuruldu ve parlamento seçimlerinde oyların yaklaşık yüzde 9’unu aldı. Aynı yıl Bulgaristan Sosyalist Partisi (BSP), NDSV ve HÖH arasında koalisyon hükûmeti kuruldu.
  • 01.09.2006 – Momçilgrad’ta (Mestanlı) Zeybekler Derneği kuruldu.

Çağdaş Demokratik Dönem (AB Dönemi) (2007 -günümüz)

  • Bulgaristan Türkleri arasında Avrupa Birliği ülkelerine yönelik iş göçü başgösterdi.
  • Kasım 2007 – Şumnu’da (Şumen) faaliyet gösteren Nâzım Hikmet Halk Kültürevi, “Mozaik” adında aylık kültür, sanat, eğitim konulu çocuk dergisi yayınlamaya başladı.
  • Aralık 2007 – “Kırcaali Haber” gazetesi yayınlanmaya başladı.
  • 14.02.2008 – Kırcaali’de “Buket” Kadın Derneği kuruldu.
  • Kasım 2008 – “ALEV” adında Türkçe ve Bulgarca olmak üzere kültür dergisi yayınlanmaya başladı.
  • 2009 – Aytos ilçesine bağlı Tranak (Tikenlik) köyündeki bir çeşme, Yüksek İdare Mahkemesinin kararı üzerine yıkıldı. Bu çeşme, Ahmet Doğan tarafından 1990’lı yılların başında, 1985 Bunovo saldırısının bazı organizatörlerinin anısına yaptırılmıştı.
  • 26.10.2009 – Sofya’da Kültürel Etkileşim Derneği kuruldu.
  • 11.01.2011 – Şumnu’da (Şumen) BİZ Derneği kuruldu.
  • 28.04.2011 – Kırcaali’de Türk Kültür ve Sanat Derneği kuruldu.
  • 2011 – Burgaz Belediye Meclisi, yaklaşık 200 Türkçe yer adını Bulgarca isimlerle değiştirdi. Bir yıl sonra (2012) Filibe (Plovdiv) Belediyesi de benzer bir uygulamaya gitti.
  • 21.02.2012 – Güney Bulgaristan Türkçe Öğretmenleri Derneği kuruldu.
  • 25.02.2012 – Şumnu’da (Şumen) Kuzey ve Doğu Bulgaristan Türkçe Öğretmenleri Derneği kuruldu.
  • 01.06.2012 – Ruse’de (Rusçuk) Güneş Halk Kültürevi kuruldu.
  • 06.06.2012 – Koca Yusuf Spor ve Kültür Derneği kuruldu.
  • 03.11.2012 – Dobriç’te (Hacıoğlu Pazarcık) Mevlânâ Halk Kültürevi kuruldu.
  • 09.09.2013 – Dulovo’da (Akkadınlar) Tunahan Derneği kuruldu.
  • 01.11.2014 – Razgrad’ta (Hezargrad) Deliorman Halk Kültürevi kuruldu.
  • 08.08.2015 – Kırcaali’de Altay Derneği kuruldu.
  • 25.06.2018 – Filibe’de (Plovdiv) Bulgar-Türk Edebiyat Kulübü kuruldu.
  • Kasım 2018 – Filibe’deki Bulgar-Türk Edebiyat Kulübü “Nöbettepe” adında Türkçe ve Bulgarca olmak üzere üç aylık edebiyat, kültür ve sanat dergisi çıkarmaya başladı.
  • 30.03.2019 – Dulovo’da (Akkadınlar) saz ozanları, Ozan Derneği’ni kurdu.
  • 05.02.2020 – Silistre’de “Silistra-Tuna” Derneği kuruldu.
  • 04.09.2020 – Targovişte’de (Eski Cuma) Başmüftülük bünyesinde Değer Odaklı Kültür Merkezi (DOKUMER) kuruldu.
  • 21.11.2021 – Yambol’da (Yanbolu) Mehmet Akif Ersoy Edebiyat Kulübü kuruldu.
  • Nisan 2022 – Mehmet Akif Ersoy Edebiyat Kulübü “PEKER” adlı Bulgarca ve Türkçe edebiyat dergisi yayınlamaya başladı.
  • 01.10.2023 – Kulturk.BG – Türk Kültürü Portalı websitesi yayına başladı.
  • 20.07.2025 – Varna’da “Türkoaz” Halk Kültürevi kuruldu.
  • 19.04.2026 – Şumen’de (Şumnu) “Çınar” Halk Kültürevi kuruldu.
  • 24.05.2026 – Burgaz’da “Türkoaz-Burgas” Halk Kültürevi kuruldu.